Ένα φαινόμενο ΑΣΘ (Αιφνίδιας Στρατοσφαιρικής Θέρμανσης) είναι πιθανό να συμβεί και φέτος τον χειμώνα και μάλιστα στα μέσα Ιανουαρίου του νέου έτους 2025 πάνω από πολικές περιοχές του Βορείου Ημισφαιρίου. Αρχικά θα θυμηθούμε με λίγα λόγια το φαινόμενο αυτό. Η ΑΣΘ δεν είναι ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο, αλλά ένα φαινόμενο κατά το οποίο παρατηρείται απότομη θέρμανση του αέρα σχεδόν κάθε χρόνο πάνω απ’ το Βόρειο Πόλο στο ύψος της στρατόσφαιρας(10hpa/30 χλμ.) της τάξεως των 45-50 βαθμών Κελσίου, όπου εκεί επικρατεί ο γνωστός πολικός στρόβιλος, ο οποίος συγκρατεί αρκετά ψυχρές αέριες μάζες(περίπου -65 με -75°C) πνέοντας ισχυροί άνεμοι σε αυτό το υψόμετρο με κυκλωνική φορά, δηλαδή αντίθετα με τους δείκτες του ρολογιού. Όταν όμως συμβεί το επεισόδιο αυτό της ΑΣΘ, σπρώχνει τον πολικό αυτόν στρόβιλο, οι ζωνικοί άνεμοι εξασθενούν και η ροή από κυκλωνική γίνεται αντικυκλωνική, με αποτέλεσμα την διατάραξη και την διάσπαση του στροβίλου αυτού και κατά συνέπεια την κάθοδο πολικών αερίων μαζών περίπου μετά από 2-3 εβδομάδες και την εμφάνιση χειμερινών συνθηκών σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη της Αμερικής και της Ευρώπης.
Ωστόσο, όμως, παρόλο που σε παλαιότερο άρθρο μας μέσα από χάρτες του ECMWF αναφέραμε για έναν πιο θερμό χειμώνα με υψηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες και λιγότερες από το μέσο όρο χιονοπτώσεις, υπάρχουν κάποιες μακροπρόθεσμες ατμοσφαιρικές ταλαντώσεις που εκφράζονται σε δείκτες και που υποδηλώνουν ότι μπορεί να αυξήσουν τις πιθανότητες έναρξης ενός γεγονότος ΑΣΘ και μάλιστα να το ισχυροποιήσουν κάνοντας λόγο για μια σοβαρή χειμερινή κυκλοφορία σε όλο το Βόρειο Ημισφαίριο από τα μέσα του Ιανουαρίου και μετά.
Ας μην ξεχνάμε, επίσης, ότι σε αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για τάση του καιρού και όχι για πρόγνωση που σημαίνει ότι δεν πρέπει να ληφθεί τίποτα με σιγουριά, διότι αναφερόμαστε σε πιθανότητες.
Αυτές οι ταλαντώσεις λοιπόν είναι:
- Η Αρκτική Ταλάντωση(Αrctic Oscillation) (AO)
- Η Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση(North Atlantic Oscillation) (NAO)
- Η Σχεδόν Διετής Ταλάντωση(Quasi-Biennial Oscillation) (QBO)
- Η Ατλαντική Μεσημβρινή Διακύμανση(Atlantic Meridional Mode) (AMM) και
- H Νότια Ταλάντωση Ελ Νίνο(El Niño–Southern Oscillation) (ENSO)
Όπου η κάθε ταλάντωση (εκτός από το ENSO) έχει θετική και αρνητική φάση.
ΑΡΚΤΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ(ΑΟ)
Ουσιαστικά η Αρκτική Ταλάντωση είναι η ταλάντωση του πολικού στροβίλου ή αλλιώς της πολικής δίνης(κύματα Rossby), όταν η ροή των ανέμων είναι από τα Δυτικά προς τα Ανατολικά(κυκλωνική) ή από τα Ανατολικά προς τα Δυτικά(αντικυκλωνική) πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο στο επίπεδο της στρατόσφαιρας (7-8 χλμ. πάνω από πολικές περιοχές). Εκφράζεται σε Θετικό και Αρνητικό δείκτη.
- Θετικός Δείκτης: Ισχυρότερη πολική κυκλοφορία πάνω απ’ την Αρκτική με χαμηλότερη ατμοσφαιρική πίεση(Δυτικοί ανέμοι-κρύος κυκλώνας), που σημαίνει ισχυρότερη πολική δίνη. Με τον δείκτη αυτόν επικρατεί Ζωνική κυκλοφορία. Συνεπώς συμβαίνει παγίδευση ψυχρού αρκτικού αέρα, λόγω ισχυρών αεροχειμάρρων, με αποτέλεσμα να μην κατεβαίνει σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη του Βορείου Ημισφαιρίου και άρα να επικρατούν πιο ξηρές συνθήκες με την παρουσία βαρομετρικού υψηλού στην Νότια-Κεντρική Ευρώπη.
- Αρνητικός Δείκτης: Ασθενέστερη πολική κυκλοφορία πάνω απ’ την Αρκτική με υψηλότερη ατμοσφαιρική πίεση(Ανατολικοί ανέμοι-κρύος αντικυκλώνας), που σημαίνει ασθενέστερη πολική δίνη. Με τον δείκτη αυτόν επικρατεί Μεσημβρινή κυκλοφορία. Συνεπώς συμβαίνει απελευθέρωση ψυχρού αρκτικού αέρα, λόγω ασθενών αεροχειμάρρων, με αποτέλεσμα να κατεβαίνει σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη του Βορείου Ημισφαιρίου και άρα να επικρατούν πιο ψυχρές συνθήκες στην Βόρεια-Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και άρα και στη χώρα μας.
Το παρακάτω διάγραμμα, λοιπόν, δείχνει την τάση του δείκτη ΑΟ που φαίνεται να αποκτά αρνητικές τιμές λίγο πριν τα μέσα του μήνα.
ΒΟΡΕΙΑ ΑΤΛΑΝΤΙΚΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ(ΝΑΟ)
Η Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση εκφράζει την τη δυναμική και τη διάταξη που έχουν τα βαρομετρικά συστήματα(Υψηλό και Χαμηλό) από το μέσο όρο στον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό σύμφωνα με τη θέση των αεροχειμάρων. Αποτελείται από Θετικό και Αρνητικό δείκτη.
- Θετικός Δείκτης: Ισχυρή χαμηλή πίεση στον Βόρειο Ατλαντικό, δηλαδή χαμηλότερες από τις μέσες κλιματικές πιέσεις(περιοχή Ισλανδίας) και ισχυρή υψηλή πίεση στον κεντρικό Ατλαντικό, δηλαδή υψηλότερες από τις μέσες κλιματικές πιέσεις(περιοχή Αζορών-Δυτική Ευρώπη). Με τον δείκτη αυτόν επικρατεί Δυτική ροή. Συνεπώς περιορίζονται οι χειμερινές συνθήκες πάνω απ’ την Ευρώπη, αφού υπάρχουν συστήματα υψηλών πιέσεων στην Νότια-Κεντρική Ευρώπη, με αποτέλεσμα, λόγω και της θέσεως των αεροχειμάρρων, να ωθούνται οι ψυχρότερες αέριες μάζες προς τα βόρεια μακριά απ’ την ήπειρο και να επικρατούν ήπιες καιρικές συνθήκες όπως αυτήν την περιόδο των Αλκυονίδων ημερών.
- Αρνητικός Δείκτης: Εξασθενημένη χαμηλή πίεση στον Βόρειο Ατλαντικό, δηλαδή υψηλότερες από τις μέσες κλιματικές πιέσεις(περιοχή Ισλανδίας) και εξασθενημένη υψηλή πίεση στον κεντρικό Ατλαντικό, δηλαδή χαμηλότερες από τις μέσες κλιματικές πιέσεις(περιοχή Αζορών-Δυτική Ευρώπη). Με τον δείκτη αυτόν επικρατεί Ανατολική ροή. Συνεπώς αυτή λειτουργεί σαν μια ράχη αποκλεισμού δημιουργώντας, με τα συστήματα χαμηλής πίεσης γύρω του, μια ενεργή μεταφορά ψυχρού αέρα από τις πολικές περιοχές προς τα νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη του Βορείου Ημισφαιρίου, με αποτέλεσμα, λόγω και της θέσεως των αεροχειμάρρων, να επικρατούν πιο ψυχρές συνθήκες στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.
Το παρακάτω διάγραμμα, λοιπόν, δείχνει την τάση του δείκτη ΝΑΟ που φαίνεται να αποκτά αρνητικές τιμές λίγο πριν τα μέσα του μήνα.
QUASI-BIENNIAL OSCILLATION(QBO)
Η Quasi-Biennial Oscillation (QBO) είναι μια κανονική παραλλαγή των ανέμων πάνω από τον Ισημερινό στο ύψος της Στρατόσφαιρας(30χλμ), η οποία επηρεάζει αλυσιδωτά την τροπική κυκλοφορία του Ειρηνικού ωκεανού (ENSO) και έχει είτε Δυτική είτε Ανατολική διεύθυνση. Εκφράζεται σε Θετικό και Αρνητικό δείκτη.
- Θετικός Δείκτης: Δυτική ροή ανέμων Ισημερινού στην τροπική Στρατόσφαιρα, η οποία ευνοεί τον θετικό δείκτη ΑΟ, αφού αυξάνει την πιθανότητα για ισχυρότερη πολική κυκλοφορία (πολική δίνη) πάνω απ’ την Αρκτική. Αυτό σημαίνει έναν πιο ήπιο χειμώνα, καθώς ο ψυχρότερος αέρας είναι κλειδωμένος στις πολικές περιοχές, δυσκολεύοντας να βγει από την ισχυρή κυκλοφορία και άρα να επικρατούν πιο ξηρές συνθήκες στην Νότια-Κεντρική Ευρώπη.
- Αρνητικός Δείκτης: Ανατολική ροή ανέμων Ισημερινού στην τροπική Στρατόσφαιρα, η οποία ευνοεί τον αρνητικό δείκτη ΑΟ, αφού αυξάνει την πιθανότητα για ασθενέστερη πολική κυκλοφορία (πολική δίνη) και ενός γεγονότος ξαφνικής στρατοσφαιρικής θέρμανσης πάνω απ’ την Αρκτική. Αυτό σημαίνει έναν πιο κρύο χειμώνα, καθώς ο ψυχρότερος αέρας θα απελευθερωθεί νοτιότερα με αποτέλεσμα να επικρατούν πιο ψυχρές συνθήκες στην Βόρεια-Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και άρα και στη χώρα μας.
H παρακάτω εικόνα δείχνει μια αρνητική φάση QBO(Ανατολική ροή ανέμων πάνω από τον Ισημερινό).
ATLANTIC MERIDIONAL MODE (AMM)
Το Atlantic Meridional Mode είναι μία διακύμανση της θερμοκρασίας στην επιφανείας της θάλασσας του Ατλαντικού ωκεανού που μοιάζει σχεδόν αντίστοιχα με το ENSO του Ειρηνικού ωκεανού, αφού έχει και αυτό ψυχρές και θερμές φάσεις. Είναι ένας σημαντικός δείκτης καθώς επηρεάζει άμεσα την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην Ευρώπη. Διακρίνεται σε Θετικό και Αρνητικό δείκτη:
- Θετικός Δείκτης: Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας είναι θερμότερες από τις κανονικές τιμές στον τροπικό Βόρειο Ατλαντικό και ψυχρότερες από τις κανονικές στον τροπικό Νότιο Ατλαντικό. Η θερμή αυτή φάση ευνοεί την ανάπτυξη τροπικών κυκλώνων στον Ατλαντικό υποδηλώνοντας μια αρνητική φάση ΝΑΟ που αποδυναμώνει τον πολικό στρόβιλο.
- Αρνητικός Δείκτης: Οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας είναι ψυχρότερες από τις κανονικές τιμές στον τροπικό Βόρειο Ατλαντικό και θερμότερες από τις κανονικές στον τροπικό Νότιο Ατλαντικό. Η ψυχρή αυτή φάση δεν ευνοεί την ανάπτυξη τροπικών κυκλώνων στον Ατλαντικό υποδηλώνοντας μια θετική φάση ΝΑΟ που δυναμώνει τον πολικό στρόβιλο.
H παρακάτω εικόνα δείχνει έναν θετικό δείκτη(θερμή φάση) ΑΜΜ για τον χειμώνα αυτόν.
EL NINO–SOUTHERN OSCILLATION (ENSO)
Το El Niño–Southern Oscillation (ENSO) είναι ένα παγκόσμιο κλιματικό φαινόμενο που προκύπτει από τις διακυμάνσεις των ανέμων και της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας στον τροπικό αυτόν ωκεανό. Αυτή, λοιπόν, η περιοχή του ισημερινού στον Ειρηνικό Ωκεανό περιοδικά μετατοπίζεται μεταξύ θερμών και ψυχρών φάσεων περίπου κάθε 1-3 χρόνια επηρεάζοντας άμεσα τον καιρό στην Αμερική αλλά έμμεσα στην Ευρωπή για τον προφανή λόγω ότι βρίσκεται πιο μακριά από αυτήν. Και οι δύο αυτές φάσεις ENSO έχουν συγκεκριμένα ονόματα. Αποτελείται από την θερμή φάση El Niño και την ψυχρή φάση La Niña.
Θερμή φάση:Κατά τη διάρκεια ενός El Nino, η πίεση πάνω από τον τροπικό Ειρηνικό είναι χαμηλότερη, με ασταθές συνθήκες και περισσότερα φαινόμενα σε αυτήν την περιοχή, καθώς και με ψηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες κατά 3–5°C.
Ψυχρή φάση:Κατά τη διάρκεια μιας La Niña, η πίεση πάνω από τον ισημερινό Ειρηνικό είναι υψηλή, δημιουργώντας σταθερές συνθήκες και απουσία φαινομένων, καθώς και με χαμηλότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες κατά 3–5°C.
Αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν τα καιρικά μοτίβα πίεσης και άρα τον εποχιακό καιρό και στα δύο ημισφαίρια όπως αποτειπώνεται στην παρακάτω εικόνα.
Μπορεί αυτή τη στιγμή η ψυχρή φάση La Nina να βρίσκεται σε μια πιο αδύναμη κατάσταση, αλλά σύμφωνα με την παρακάτω εικόνα στην οποία φαίνονται οι φάσεις ENSO μήνα προς μήνα, δείχνει να κυριαρχεί αυτή τον φετινό χειμώνα. Αυτή η φάση επειδή είναι αλληλένδετη με το ΑΜΜ, μας οδηγεί σε ένα θετικό πρότυπο αυτού του δείκτη όπως αναφέραμε παραπάνω, έχοντας επιρροή στους τροπικούς κυκλώνες του Ατλαντικού και υποδηλώνοντας ταυτόχρονα μια ασθενέστερη κυκλοφορία ΑΟ.
Συνεπώς, λοιπόν, οι αρνητικοί δείκτες ΑΟ, ΝΑΟ, QBO και ο θετικός δείκτης ΑΜΜ και σε συνδυασμό με το φαινόμενο La Nina (ψυχρή φάση ENSO) κατά το οποίο επικρατούν χαμηλότερες από το μέσο όρο θερμοκρασίες στον Ειρηνικό Ωκεανό, μπορούν να επηρεάσουν αλυσιδωτά την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και να δημιουργήσουν ένα ισχυρό επεισόδιο Αιφνίδιας Στρατοσφαιρικής Θέρμανσης(ΑΣΘ) στα μέσα του χειμώνα με αποτέλεσμα τη διάσπαση του πολικού στροβίλου και τη διαφυγή αρκετά ψυχρών αερίων μαζών σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτης της Ευρώπης φτάνοντας ακόμη και σε χώρες της Μεσογείου όπως και την Ελλάδα με αρκετά ενδιαφέρουσες χειμερινές καιρικές συνθήκες. Ωστόσο όμως, ας κρατάμε μικρό καλάθι, διότι όπως προαναφέραμε μιλάμε με πιθανότητες και όχι με σιγουριά.
ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ:
https://climate.copernicus.eu/charts/packages/c3s_seasonal
https://www.windy.com
