Η εξασθένηση της AMOC θα μπορούσε να μειώσει δραματικά τις σοδειές σε ορισμένες χώρες και να εκτοξεύσει τις τιμές των τροφίμων έως 40% – Τι προβλέπει η νέα μελέτη και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι επιπτώσεις για την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Η κατάρρευση ενός από τα σημαντικότερα συστήματα ωκεάνιων ρευμάτων της Γης θα μπορούσε να προκαλέσει μεγάλη πτώση στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, προειδοποιούν επιστήμονες.
Η Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) – Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία του Ατλαντικού – είναι ένα τεράστιο δίκτυο ωκεάνιων ρευμάτων που μεταφέρει θερμότητα από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και του οποίου το Ρεύμα του Κόλπου αποτελεί ένα μικρό μόνο μέρος.
Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να οδηγεί το σύστημα προς ένα κρίσιμο σημείο καμπής, βυθίζοντας τη βόρεια Ευρώπη σε μια «νέα Εποχή των Παγετώνων» και διαταράσσοντας τις ζωτικής σημασίας βροχές των μουσώνων στην Αφρική και την Ασία.
Τώρα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η εξασθένηση του συστήματος θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στη γεωργία σε κομβικές περιοχές του πλανήτη, με το Ηνωμένο Βασίλειο να συγκαταλέγεται στις χώρες που θα επηρεαστούν έντονα.
Στο πλαίσιο νέας μελέτης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε ορισμένες χώρες η παραγωγή σιταριού, καλαμποκιού και ρυζιού θα μπορούσε να μειωθεί σχεδόν κατά το ένα πέμπτο.
Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει εκτίναξη των τιμών των τροφίμων, οι επιπτώσεις της οποίας θα γίνονταν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο.
«Η τελική επίπτωση μιας κατάρρευσης της AMOC στις τιμές θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της παγκόσμιας γεωργικής προσφοράς και ζήτησης να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες παραγωγικότητας», ανέφεραν οι ερευνητές.
«Εάν το βιοφυσικό σοκ εξελισσόταν ταχύτερα από την προσαρμογή, οι οικονομικές επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι σοβαρές, προκαλώντας βραχυπρόθεσμα αύξηση των παγκόσμιων τιμών έως και 40% πάνω από τα επίπεδα αναφοράς».
Για τη μελέτη, η οποία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομότιμους επιστήμονες (peer review), ομάδα της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Alliance to Feed the Earth in Disasters (ALLFED) χρησιμοποίησε υπολογιστικό μοντέλο για να προσομοιώσει τη μελλοντική εξασθένηση της AMOC.
Οι ερευνητές προγραμμάτισαν το σύστημα ώστε να προσομοιώσει τα επόμενα 100 χρόνια, ενσωματώνοντας ένα σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 2°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Σε μία από τις προσομοιώσεις συμπεριέλαβαν επίσης επιβράδυνση της AMOC κατά τα πρώτα 50 χρόνια, ώστε να μπορέσουν να συγκρίνουν έναν κόσμο με κατάρρευση της AMOC με έναν κόσμο χωρίς αυτήν.
Οι εκτιμώμενες επιπτώσεις μιας κατάρρευσης της AMOC στην παραγωγή θερμίδων από καλλιέργειες παγκοσμίως. Με κόκκινο αποτυπώνονται οι χώρες όπου προβλέπεται μείωση της παραγωγής και με μπλε εκείνες όπου εκτιμάται αύξηση. Σε παγκόσμιο επίπεδο η μείωση υπολογίζεται στο 5,3%. Πηγή: Alliance to Feed the Earth in Disasters (ALLFED).
Η ανάλυση έδειξε ότι η επιβράδυνση της AMOC θα προκαλούσε γενικευμένη ψύξη στο Βόρειο Ημισφαίριο, παράλληλα με μετατόπιση προς τον Νότο της ζώνης νεφών και βροχοπτώσεων που βρίσκεται κοντά στον Ισημερινό.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι, στο ορόσημο των 50 ετών, η παγκόσμια παραγωγή των συνηθέστερων ποικιλιών σιταριού, καλαμποκιού και ρυζιού θα είχε μειωθεί κατά 5,3%. Ωστόσο, ορισμένες περιοχές θα πλήττονταν πολύ περισσότερο από άλλες.
Χώρες όπως η Γερμανία και η Ουκρανία θα έχαναν έως και το 19% της παραγωγής τους, εξαιτίας της απότομης και έντονης πτώσης της θερμοκρασίας, ενώ στον Καναδά η παραγωγή θα μειωνόταν κατά 12% για τον ίδιο λόγο.
Οι ανατροπές στο παγκόσμιο εμπόριο σιταριού σε περίπτωση κατάρρευσης της AMOC. Ο χάρτης αποτυπώνει την εκτιμώμενη μεταβολή των εισαγωγών σιταριού κάθε χώρας ως ποσοστό της εγχώριας κατανάλωσης, με βάση τα επίπεδα του 2023. Οι σκουρότερες αποχρώσεις υποδηλώνουν μεγαλύτερη μείωση των εισαγωγών. Πηγή: Alliance to Feed the Earth in Disasters (ALLFED).
«Η Σκανδιναβία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι», δήλωσε στο Live Science ο Μάικλ Χιντζ, ανώτερος οικονομολόγος της ALLFED.
Τι θα σήμαινε για την Ελλάδα
Αν και δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ασφαλής ποσοτική πρόβλεψη ειδικά για την Ελλάδα σε περίπτωση πλήρους κατάρρευσης της AMOC, επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι οι συνέπειες δεν θα περιορίζονταν στη δραματική ψύξη της βόρειας Ευρώπης.
Η εξασθένηση του μεγάλου συστήματος ρευμάτων του Ατλαντικού μπορεί να μεταβάλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, επηρεάζοντας τόσο τις θερμοκρασίες όσο και τις βροχοπτώσεις.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο περαιτέρω μείωσης των χειμερινών βροχών και ενίσχυσης της ξηρασίας στη Μεσόγειο, με δυνητικές συνέπειες για τα αποθέματα νερού και τη γεωργική παραγωγή.
Ελληνική έρευνα του ΕΚΠΑ έχει επίσης εντοπίσει σημαντική σχέση μεταξύ των μεταβολών της AMOC και των χειμερινών βροχοπτώσεων στη Μεσόγειο.
Η Βρετανία θα μπορούσε να χάσει μεγάλο μέρος της καλλιεργήσιμης γης της
Τα νέα ευρήματα βασίζονται σε προηγούμενη έρευνα με επικεφαλής τον Πολ Ρίτσι, επιστήμονα του κλίματος στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ.
Η μελέτη του είχε διαπιστώσει ότι, σε ένα σενάριο κατάρρευσης της AMOC, η μέση θερμοκρασία στη Βρετανία θα μειωνόταν έως το 2080 κατά περίπου 3,4°C, σε σύγκριση με ένα σενάριο στο οποίο η AMOC δεν θα κατέρρεε.
Οι βροχοπτώσεις κατά την περίοδο Απριλίου-Σεπτεμβρίου θα μειώνονταν κατά περίπου 123 χιλιοστά, ενώ το ποσοστό της έκτασης της Μεγάλης Βρετανίας που είναι κατάλληλο για αροτραίες καλλιέργειες θα κατέρρεε από περίπου 32% σε μόλις 7%.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι χώρες θα πρέπει να προετοιμαστούν για μεγάλες αλλαγές στις περιοχές όπου παράγονται τρόφιμα, καθώς ενδέχεται να χρειαστεί η μεταφορά καλλιεργειών σε άλλες ζώνες, όπου οι νέες κλιματικές συνθήκες θα είναι καταλληλότερες.
Ωστόσο, η μεταφορά της γεωργικής παραγωγής κάθε άλλο παρά απλή είναι. Απαιτεί γη, νερό, υποδομές και επενδύσεις, ενώ οι περιοχές στις οποίες οι συνθήκες θα γίνουν καταλληλότερες ενδέχεται να μην έχουν τη δυνατότητα να αναλάβουν την παραγωγή που θα χαθεί αλλού.
Κρίσιμο το διεθνές εμπόριο τροφίμων
Οι επιστήμονες προειδοποιούν επίσης ότι οι χώρες δεν μπορούν απλώς να επικεντρωθούν στην εξασφάλιση των δικών τους αποθεμάτων τροφίμων.
Η διατήρηση του διεθνούς εμπορίου θα ήταν ζωτικής σημασίας, καθώς οι περιορισμοί στις εξαγωγές όταν μειώνονται οι σοδειές θα μπορούσαν να επιδεινώσουν τις ελλείψεις σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Οι χώρες θα έπρεπε επομένως να συντονιστούν μεταξύ τους αντί να καταφύγουν σε προστατευτικές πολιτικές. Διαφορετικά, μια μείωση της παραγωγής σε μία περιοχή του πλανήτη θα μπορούσε πολύ γρήγορα να εξελιχθεί σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Η ομάδα των επιστημόνων εκφράζει την ελπίδα ότι η έρευνά της θα βοηθήσει τις κυβερνήσεις να κατανοήσουν την ανάγκη για άμεση και αποτελεσματική δράση, εφόσον σημειωθεί μια τέτοια κατάρρευση.
Ο Χιντζ προειδοποίησε ότι, αυτή τη στιγμή, «αν αρχίσει να αναβοσβήνει αυτή η προειδοποιητική λυχνία, δεν είμαστε σίγουροι τι πρέπει να κάνουμε».
«Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις εδώ – μια κατάρρευση της AMOC θα ήταν βαθύτατα καταστροφική», πρόσθεσε.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η AMOC έχει ήδη εξασθενήσει κατά περίπου 15% από τα μέσα του 20ού αιώνα, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, και θα μπορούσε στο μέλλον να οδηγηθεί σε πλήρη κατάρρευση.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι υπάρχει σχεδόν μία πιθανότητα στις τέσσερις αυτή η καταστροφική κατάρρευση να είναι ήδη αναπόφευκτη.
Η κυκλοφορία του Ατλαντικού και το παγκόσμιο κλίμα
Όταν πρόκειται για τη ρύθμιση του παγκόσμιου κλίματος, η κυκλοφορία των υδάτων του Ατλαντικού Ωκεανού διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο.
Αυτό οφείλεται σε ένα διαρκώς κινούμενο σύστημα κυκλοφορίας των βαθιών ωκεάνιων υδάτων, το οποίο συχνά αποκαλείται «Παγκόσμιος Ωκεάνιος Ιμάντας Μεταφοράς» (Global Ocean Conveyor Belt). Το σύστημα μεταφέρει τα θερμά και αλμυρά νερά του Ρεύματος του Κόλπου προς τον Βόρειο Ατλαντικό, όπου απελευθερώνουν θερμότητα στην ατμόσφαιρα και συμβάλλουν στη θέρμανση της Δυτικής Ευρώπης.
Στη συνέχεια, τα ψυχρότερα νερά βυθίζονται σε μεγάλα βάθη και ταξιδεύουν μέχρι την Ανταρκτική, προτού τελικά επιστρέψουν μέσω της ωκεάνιας κυκλοφορίας προς την περιοχή του Ρεύματος του Κόλπου.
Η κίνηση αυτή τροφοδοτείται από τα θερμοαλατικά ρεύματα, δηλαδή από τον συνδυασμό διαφορών στη θερμοκρασία και την αλατότητα του νερού.
Χρειάζονται χιλιάδες χρόνια για να ολοκληρώσει το νερό ένα πλήρες ταξίδι γύρω από τον πλανήτη μέσω αυτού του συστήματος.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι, καθώς ο Βόρειος Ατλαντικός άρχισε να θερμαίνεται προς το τέλος της Μικρής Εποχής των Παγετώνων, η εισροή γλυκού νερού άρχισε να διαταράσσει το σύστημα που είναι γνωστό ως Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC).
Οι θαλάσσιοι πάγοι της Αρκτικής, καθώς και τα παγοκαλύμματα και οι παγετώνες γύρω από την Αρκτική, άρχισαν να λιώνουν, δημιουργώντας ουσιαστικά μια τεράστια φυσική «βρύση» γλυκού νερού που διοχετευόταν στον Βόρειο Ατλαντικό.
Η τεράστια αυτή εισροή γλυκού νερού αραίωσε τα επιφανειακά θαλάσσια ύδατα, καθιστώντας τα ελαφρύτερα και λιγότερο ικανά να βυθιστούν στα μεγάλα βάθη, με αποτέλεσμα την επιβράδυνση της AMOC.
Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι η AMOC εξασθενεί με ταχύτερο ρυθμό από το 1950, ως αντίδραση στη σύγχρονη υπερθέρμανση του πλανήτη.
Πηγή: neakriti
Δασικές πυρκαγιές
Πλημμύρες
Καύσωνας
Καταιγίδες
Χιονοπτώσεις - Παγετός