Εδώ και αρκετό καιρό, οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να βασίζουμε όλες μας τις προσδοκίες στο φαινόμενο Ελ Νίνιο (El Niño), όταν συζητάμε για τον επερχόμενο χειμώνα. Υπάρχει ένας λόγος για τον οποίο εξακολουθούν να τονίζουν αυτό το σημείο, και σχετίζεται με ένα γεγονός που συνέβη πριν από σχεδόν πέντε χρόνια και το οποίο, αξίζει πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Στις 15 Ιανουαρίου 2022, το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Hunga Tonga–Hunga Ha'apai εξερράγη στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό. Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη ηφαιστειακή έκρηξη. Εισήγαγε μια εξαιρετικά μεγάλη ποσότητα υδρατμών στη στρατόσφαιρα, δημιουργώντας ατμοσφαιρικές συνθήκες που δεν είχαν παρατηρηθεί ποτέ στο παρελθόν με τέτοιο τρόπο στη σύγχρονη δορυφορική εποχή.
Αυτό το γεγονός ενδέχεται να αποτελεί ένα από τα κομμάτια του παζλ που έχουν παραβλεφθεί, στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε γιατί το τρέχον Ελ Νίνιο ενδέχεται να μην ακολουθήσει την ίδια ατμοσφαιρική συμπεριφορά με ορισμένα από τα προηγούμενα.
Οι περισσότερες μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις εκτοξεύουν διοξείδιο του θείου και άλλα σωματίδια ψηλά στην ατμόσφαιρα, όπου μπορούν να ανακλάσουν την εισερχόμενη ηλιακή ακτινοβολία και να προκαλέσουν προσωρινή ψύξη στην επιφάνεια της Γης.
Το Hunga Tonga ήταν διαφορετικό. Επειδή η έκρηξη σημειώθηκε κάτω από τον ωκεανό, εκτόξευσε περίπου 150 εκατομμύρια μετρικούς τόνους υδρατμών στη στρατόσφαιρα, αυξάνοντας τη συνολική περιεκτικότητά της σε υδρατμούς κατά περίπου 10%. Πρόκειται για μια τεράστια προσθήκη υγρασίας σε ένα στρώμα της ατμόσφαιρας που υπό φυσιολογικές συνθήκες είναι εξαιρετικά ξηρό.
Γιατί είναι αυτό σημαντικό;
Οι υδρατμοί διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ατμοσφαιρική ακτινοβολία και στη ρύθμιση της θερμοκρασίας. Όταν εισάγεται μια τόσο ασυνήθιστα μεγάλη ποσότητα υδρατμών στη στρατόσφαιρα, μπορεί να μεταβάλει την κατανομή των θερμοκρασιών, να επηρεάσει τη χημεία του όζοντος και να τροποποιήσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
Οι επιστημονικές έρευνες έχουν επιβεβαιώσει ότι αυτές οι μεταβολές δεν περιορίστηκαν μόνο στην άμεση περίοδο μετά την έκρηξη. Μάλιστα, εκτιμάται ότι η περίσσεια υδρατμών θα παραμείνει ανιχνεύσιμη στη στρατόσφαιρα μέχρι περίπου το 2030. Έχουμε φτάσει σχεδόν πέντε χρόνια μετά από αυτή την έκρηξη, και όμως το ατμοσφαιρικό της αποτύπωμα δεν έχει εξαφανιστεί πλήρως.
Εδώ τα πράγματα γίνονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Επιστημονικές έρευνες που δημοσιεύτηκαν μέσα στο 2026 εξέτασαν κατά πόσο η έκρηξη επηρέασε τη συμπεριφορά της Νότιας Ταλάντωσης Ελ Νίνιο (ENSO – El Niño–Southern Oscillation).
Κλιματικές προσομοιώσεις έδειξαν ότι η ηφαιστειακή διαταραχή μπορεί να επηρεάσει την τροπική κυκλοφορία πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, προκαλώντας αποκρίσεις τύπου Λα Νίνια (La Niña) σε ορισμένες περιόδους και στη συνέχεια αποκρίσεις τύπου Ελ Νίνιο (El Niño) σε μεταγενέστερες περιόδους.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι το Hunga Tonga δημιούργησε το τρέχον Ελ Νίνιο. Αποδεικνύει, ωστόσο, ότι υπάρχει ένας επιστημονικά εύλογος μηχανισμός μέσω του οποίου η έκρηξη μπορεί να τροποποιήσει το ευρύτερο κλιματικό σύστημα.
Υπάρχει, επίσης, μια ακόμη σημαντική εξέλιξη. Μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026 παρουσίασε στοιχεία που συνδέουν τους υδρατμούς από την έκρηξη του Hunga Tonga, οι οποίοι εξακολουθούν να παραμένουν στη στρατόσφαιρα, καθώς και τις σχετικές μεταβολές του όζοντος, με τον ασυνήθιστα ισχυρό πολικό στρόβιλο του Βόρειου Ημισφαιρίου κατά τη διάρκεια του χειμώνα 2024–2025. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι μεταβολές στις θερμοκρασίες της στρατόσφαιρας ενδέχεται να συνέβαλαν στην ενίσχυση του πολικού στροβίλου εκείνη την περίοδο.
Γιατί έχει σημασία αυτό για εμάς;
Επειδή ο πολικός στρόβιλος (Polar Vortex), η Αρκτική Ταλάντωση (Arctic Oscillation – AO) και η Βορειοατλαντική Ταλάντωση (North Atlantic Oscillation – NAO) αποτελούν σημαντικά στοιχεία της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, τα οποία μπορούν να καθορίσουν εάν οι αρκτικές αέριες μάζες θα παραμείνουν εγκλωβισμένες στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη ή εάν θα μετακινηθούν νοτιότερα.
Αυτές οι αλληλεπιδράσεις μπορούν να επηρεάσουν τη θέση του αεροχειμάρρου (Jet Stream), την ανάπτυξη ατμοσφαιρικών εμποδισμών (Blocking) και, τελικά, τις τροχιές των χειμερινών καταιγίδων.
Αυτή τη στιγμή, χωρίς αμφισβήτηση, αναπτύσσεται ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Αυτό που αμφισβητείται είναι κατά πόσο η ατμόσφαιρα θα ανταποκριθεί με τον ίδιο τρόπο που ανταποκρίθηκε κατά τη διάρκεια προηγούμενων χειμώνων με ισχυρό Ελ Νίνιο.
Το τρέχον φαινόμενο αναπτύσσεται υπό ένα διαφορετικό υπόβαθρο θερμοκρασιών των ωκεανών και ατμοσφαιρικών συνθηκών, συμπεριλαμβανομένης μιας αρνητικής φάσης της Δεκαετούς Ταλάντωσης του Ειρηνικού (Pacific Decadal Oscillation – PDO).
Προσθέτωντας, λοιπόν, σε σε όλα αυτά και την πιθανότητα να εξακολουθούν να υπάρχουν μεταβολές στη στρατόσφαιρα που σχετίζονται με την έκρηξη του Hunga Tonga, υπάρχουν, αρκετοί πιθανοί και ενδεχομένως ανταγωνιστικοί παράγοντες που δρουν μέσα σε ένα αλληλοσυνδεόμενο ατμοσφαιρικό σύστημα.
Ο Ειρηνικός Ωκεανός μπορεί να εκπέμπει ένα συγκεκριμένο κλιματικό σήμα, την ίδια στιγμή που η κυκλοφορία πάνω από την Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό επηρεάζεται από άλλους παράγοντες. Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να τονίζεται η σημασία του να εξετάζονται περισσότερα πράγματα πέρα από το Ελ Νίνιο.
Οι μετεωρολόγοι και οι κλιματολόγοι θα πρέπει να παρακολουθούν ιδιαίτερα στενά την ανάπτυξη ατμοσφαιρικών εμποδισμών σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη (High-Latitude Blocking), τη συμπεριφορά του πολικού στροβίλου, καθώς και την ένταση και τη θέση του αεροχειμάρρου του Ειρηνικού και του νότιου αεροχειμάρρου.
Εάν δημιουργηθούν και διατηρηθούν ατμοσφαιρικοί εμποδισμοί, ενώ παράλληλα παραμένει ενεργή η νότια τροχιά των καταιγίδων, μεταφέροντας συνεχώς υγρασία, θα μπορούσαμε να δούμε ευκαιρίες για την ανάπτυξη σημαντικών παράκτιων καταιγίδων. Όμως θα πρέπει να σημειωθεί οτι ένας έντονα δραστήριος χειμώνας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε μεγάλη καταιγίδα θα φέρει και έντονες χιονοπτώσεις.
Οι παράκτιες πλημμύρες, οι καταστροφικοί άνεμοι, οι ισχυρές βροχοπτώσεις, οι διακοπές ηλεκτροδότησης και οι απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας μπορούν να κάνουν έναν χειμώνα ιδιαίτερα δύσκολο, ανεξάρτητα από το συνολικό ύψος του χιονιού που θα πέσει.
Επίσης θα πρέπει να τονιστεί ότι επειδή οι επιστήμονες δεν διαθέτουν ακόμη επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το Hunga Tonga ελέγχει τον χειμώνα 2026–2027 ή ότι θα υπερισχύσει του Ελ Νίνιο, το μέγεθος της επίδρασής του παραμένει αβέβαιο.
Ωστόσο, διαθέτουν αξιόπιστες επιστημονικές έρευνες που αποδεικνύουν ότι αυτή η έκρηξη προκάλεσε μεταβολές σε σημαντικές παραμέτρους της στρατόσφαιρας και ενδέχεται να επηρέασε την ατμοσφαιρική κυκλοφορία και τη συμπεριφορά του ENSO σε βάθος αρκετών ετών, κατι το οποίο καθιστά μια σημαντική παράμετρο που αξίζει να λαμβάνουμε υπόψη.
Ποτέ ένας και μόνο κλιματικός παράγοντας δε θα πρέπει να χρησιμοποιείται για να καθορίσει την εξέλιξη ενός ολόκληρου χειμώνα. Το Ελ Νίνιο είναι σημαντικό. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι' αυτό. Όμως δεν λειτουργεί απομονωμένα.
Η ατμόσφαιρα είναι ένα αλληλοσυνδεόμενο σύστημα και, όταν ένα τόσο ασυνήθιστο γεγονός όπως η έκρηξη του Hunga Tonga εισάγει μια τόσο σημαντική και μακροχρόνια διαταραχή σε αυτό το σύστημα, πιστεύω ότι θα ήταν λάθος να αγνοήσουμε την πιθανή επίδρασή του. Η ανησυχία δεν είναι το κατά πόσο το Ελ Νίνιο θα επηρεάσει τον φετινό χειμώνα. Αναμφίβολα θα τον επηρεάσει.
Απλά δεν είναι απαραίτητο να δίνουμε υπερβολική εμπιστοσύνη στις προσδοκίες μας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα ανταποκριθεί η ατμόσφαιρα. Ο χειμώνας 2026–2027, λοιπόν, ενδέχεται να μην εξελιχθεί με τον ίδιο τρόπο όπως ορισμένοι από τους προηγούμενους χειμώνες με ισχυρό Ελ Νίνιο. Υπάρχουν και άλλα κομμάτια πάνω στην ατμοσφαιρική σκακιέρα και το Hunga Tonga ενδέχεται να αποτελεί ένα από αυτά.
Πηγη: Northeast Weather Alert